รายละเอียด

ชื่อวิทยาศาสตร์: Butea monosperma (Lam.) Taub.

ชื่อวงศ์: LEGUMINOSAE-PAPILIONOIDEAE

ชื่ออื่น: กวาว ก๋าว (ภาคเหนือ) จอมทอง (ภาคใต้) จ้า (เขมร-สุรินทร์) จาน (อุบลราชธานี) ทองกวาว ทองธรรมชาติ ทองพรมชาติ (ภาคกลาง) ทองต้น (ราชบุรี) จาน (อีสาน) จาร เดิมจาร (เขมร-สุรินทร์)

ลักษณะวิสัย: ไม้ขนาดกลาง สูง 8-15 ม.

ต้น: ต้นส่วนมากจะคดงอ และแตกกิ่งต่ำ เปลือกสีเทาคล้ำ แตกระแหงเป็นร่องตื้น ๆ

ใบ: ใบประกอบที่ออกจากจุดปลายก้านเดียวกัน 3 ใบ ติดเรียงเวียนสลับ แน่นบริเวณปลายกิ่ง ใบย่อยรูปป้อม โคนเบี้ยว ปลายมน ลักษณะคล้ายรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ใบกลางจะมีก้านใบยาวและใหญ่ที่สุด

ดอก: ออกเป็นช่อ ตามกิ่งเหนือรอยแผลใบและตามปลายกิ่ง ส่วนฐานรองดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย ดอกสีแสดที่เป็นสีเหลืองหายาก ลักษณะเป็นดอกถั่วขนาดใหญ่มี 5 กลีบ เกสรผู้มี 10 อัน แยกเป็นอิสระ 1 อัน อีก 9 อัน โคนก้านเชื่อม ติดกันเป็นหลอด

ผล: ฝักแบน กว้างประมาณ 3.5 ซม. ยาวถึง 14 ซม. มีขนปกคลุมหนาแน่น ภายในมีเมล็ดแบน ๆ 1 เมล็ด

ถิ่นอาศัย: ขึ้นตามที่โล่ง ทุ่งนา ป่าบุ่งป่าทาม และตามชายป่าเบญจพรรณ หรือ ป่าดงดิบแล้งในเขตที่ราบน้ำท่วมถึง หรือตามริมน้ำในเขตพื้นที่ภูเขา ขึ้นที่ความสูงจากระดับน้ำทะเลไม่เกิน 400 ม. ผลัดใบช่วงเดือน ธันวาคม-มกราคม ออกดอกช่วง มกราคม-มีนาคม ผลแก่ เมษายน-มิถุนายน

การขยายพันธุ์: ขยายพันธ์ุได้ 2 วิธี คือ การเพาะเมล็ด และเหง้า แต่ที่นิยม และได้ผลที่สุดคือ การเพาะเมล็ด

การใช้ประโยชน์:

ด้านสมุนไพร 

- ดอก ใช้ขับปัสสาวะ บำรุงร่างกาย บำรุงเลือด เป็นยาอายุวัฒนะ ยาบำรุงกำลังใช้พอกฝี และสิว รักษาโรคท้องขึ้น ใช้บำบัดพยาธิ พยาธิ ริดสีดวง น้ำเลี้ยงหรือยาง แก้ท้องร่วง

ด้านการแปรรูป

- เนื้อไม้เมื่อแห้งมีน้ำหนักเบาและหดตัวมาก ใช้ทำกระดาษกรุบ่อน้ำ ทำเรือขุด ใยจากเปลือกใช้ทำเชือก ดอกสีแดง ใช้ย้อมผ้า และสามารถนำมาแปรรูปเป็นชาชง ดื่มบำรุงร่างกาย บำรุงเลือด เป็นยาอายุวัฒนะ

หัวเรื่อง

พฤกษาพรรณบรรณสาร : ศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

หมวดหมู่

พืช

คลังภาพ

เปลือก

ใบ

ต้น

ดอก

รายการอ้างอิง

1. กรมป่าไม้. [(2555)]. พรรณไม้ป่าพื้นบ้านอาหารชุมชน : เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในวโรกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระเกียรติพระชนมพรรษา 80 พรรษา 12 สิงหาคม 2555. กรุงเทพฯ: กรม.
2. กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช. (2565). ป่าปุ่งป่าทาม ภาคอีสาน. กรุงเทพฯ: กรม.
3. ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. สืบค้นเมื่อ 28 มีนาคม 2565, จาก http://www.qsbg.org/database/botanic_book%20full%20option/search.asp?txtsearch
4. มานพ ผู้พัฒน์ ... [และคนอื่น ๆ], ผู้เรียบเรียง. (2561). ป่าบุ่งป่าทาม ภาคอีสาน. กรุงเทพฯ: สำนักงานหอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
5. เอื้อมพร วีสมหมาย และทยา เจนจิตติกุล. (2544). พฤกษาพัน. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ เอช.เอน กรุ๊ป.